Օգոստոսի 15-ին Սևանի Մշակույթի պալատում անցկացվեց «Մատնահետք» փառատոնը՝ հագեցած ձեռքի աշխատանքների ցուցահանդես-վաճառքով, վարպետաց դասերով և համերգային ծրագրով։
Նախաձեռնությունն իրականություն դարձավ ABCD ինովացիոն կենտրոնի կողմից՝ «Կանանց հզորացում հանուն բարեկեցության» (WoW) ծրագրի շրջանակում, որն իրականացվում է Գերմանիայի կառավարության պատվիրակմամբ՝ Գերմանական միջազգային համագործակցության ընկերության (GIZ) աջակցությամբ, և Սևանի համայնքապետարանի աջակցությամբ:
Օգոստոսի 14-ին «Մետաքսի ճանապարհ» հյուրանոցում անցկացվեց գաթայի պատրաստման վարպետության դաս։ Ներկաները բացահայտեցին հայկական ամենասիրելի քաղցրավենիքի պատրաստման ավանդույթները, մասնակցեցին գաթայի թխման գործընթացին և վայելեցին իրենց իսկ պատրաստած թարմ գաթան։
Ժողովրդական արվեստների թանգարանում՝ «ՖՈԼԿԱՆԻՎ» կրթական նախագծի շրջանակում, անցկացվեց Վարդավառի տոնին նվիրված կրթական ծրագիր։
Ծրագրի շրջանակում մասնակիցները պատրաստեցին խաչբուռ և սովորեցին Վարդավառին նվիրված ժողովրդական երգ։
Վարդավառը կամ Քրիստոսի Պայծառակերպության տոնը նշվում է Սուրբ Հարության տոնից 98 օր անց։ Այն հնագույն արմատներ ունի։ Տոնը համընկնում էր դաշտերում հասունացած հացահատիկների հավաքին։ Վարդավառին գրեթե ամենուր հասկեր էին տանում եկեղեցի՝ խնդրելով, որ դաշտերը կարկուտից և մորեխից անվնաս մնան։ Հենց այստեղ էլ առաջ էին գալիս խաչբուռերը, որոնք ցորենի հասկից հատուկ վարպետությամբ հյուսված փնջեր էին։ Դրանք, ընդհանուր առմամբ, հիշեցնում էին կնոջ արտաքինը։ Խաչբուռերը սովորաբար հնձվորներն էին պատրաստում՝ արտերում հունձը սկսելուց առաջ կամ ավարտին, և նվիրում էին արտատիրոջը։ Որպես օրվա գլխավոր զարդ՝ այն դնում էին ցորենի կամ ալյուրի ամբարի վրա ու պահում մինչև հաջորդ Վարդավառ։ Խաչբուռերի տեսակները կախված էին հյուսող մարդկանց վարպետությունից, ճաշակից։ Դրանք երբեմն իսկական արվեստի գլուխգործոցներ էին դառնում։
Օգոստոսի 10-ին և 11-ին Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում տեղի ունեցավ արդեն ավանդույթ դարձած «ՆԱՎԱՍԱՐԴ»-ը՝ հայ-իրանական մշակութային-խոհանոցային հոբելյանական 5-րդ փառատոնը։ Սիսիանի հրապարակում երկու երկրների խոհարարական ու մշակութային իրական հրավառություն տեղի ունեցավ։ Փառատոնի ընթացքում մասնակից հայկական և իրանական թիմերը մրցեցին՝ իրենց տաղավարներում պատրաստելով և ներկայացնելով երկու երկրների ազգային խոհանոցի բազմազանությունն ու պատմությունը, իսկ մշակութային և երաժշտական գոտիներում կներկայացվեն երկու երկրների մշակույթը, արվեստն ու արհեստը։
Հուլիսի 10-ին տեղի ունեցավ «Մեր երգերը և մենք» նախաձեռնության՝ ավանդական երգերի հերթական բաց դասը։ Այն նվիրված էր Վարդավառի տոնին։ Միջոցառումը վարեց ավանդական մշակույթի մեծ նվիրյալ Հարություն Փանոսյանը։
Հարություն Փանոսյանը երկար տարիներ ղեկավարել է «Ակունք» և «Վան» ավանդական երգի-պարի խմբերը, կատարել բանահավաքչական աշխատանք ողջ Հայաստանում, և ոչ միայն։
Հայաստանի ազգային գրադարանի և Երևանի պատմության թանգարանի նախաձեռնությամբ հուլիսի 10-ին Հայաստանի ազգային գրադարանի Պատմության ցուցասրահում տեղի ունեցավ հայ փայտարվեստի նշանավոր վարպետ Հովհաննես Նաղաշյանի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված բացառիկ ցուցադրության բացումը։
Այս հոբելյանական ցուցադրությունը եզակի հնարավորություն էր բացահայտելու մեծ վարպետի ստեղծագործական ժառանգության մինչ այժմ անհայտ էջերը։ Առաջին անգամ հանրությանը ներկայացվեցին Հովհաննես Նաղաշյանի երբևէ չցուցադրված էսքիզները, անձնական աշխատանքային գործիքները, ինչպես նաև նրա ստեղծագործական գործունեությունը ներկայացնող բացառիկ նմուշներ, որոնք բացահայտում են վարպետի աշխատանքի ընթացքն ու ստեղծագործական մտածողությունը։
Իր գործունեության ընթացքում Հովհաննես Նաղաշյանը կատարել է բազմաթիվ պատվերներ պետական և հասարակական հաստատությունների, ինչպես նաև անհատ պատվիրատուների համար՝ ստեղծելով իրենց պահանջներին համապատասխան գեղարվեստական բարձր արժեք ունեցող կահույք և փայտարվեստի գործեր։ Նրա ձեռքով ստեղծվել են գրասեղաններ, գրապահարաններ, ցուցասեղաններ, ամբիոններ, նստարաններ, ցուցափեղկեր, հարթաքանդակներ և բազմաթիվ այլ աշխատանքներ, որոնք այսօր էլ առանձնանում են իրենց բարձր գեղարվեստական ճաշակով և վարպետությամբ։
Նրա կարևոր պատվիրատուներից մեկն է եղել նաև Հանրային գրադարանը (Հայաստանի ազգային գրադարանը)։ Մինչ օրս գրադարանի ցուցասրահներն ու հատկապես Պատմության ցուցասրահը զարդարված են Հովհաննես Նաղաշյանի ստեղծած բացառիկ աշխատանքներով։
ԿԳՄՍ նախարարության, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո գործող Հարավարևելյան Եվրոպայի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության տարածաշրջանային կենտրոնի (Սոֆիայի կենտրոն) և «Գրին ռոք» հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ, ինչպես նաև Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստների թանգարանի և «Մշակույթի զարգացման» հիմնադրամի համագործակցությամբ օգոստոսի 17-18-ին Դիլիջանի Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստների թանգարանի մասնաճյուղում տեղի կունենա «Երկխոսություն տեքստիլի շուրջ» միջազգային ցուցահանդեսը։ Ցուցահանդեսի կազմակերպումը ներառված է Հովհաննես Շարամբեյանի 100-ամյակի միջոցառումների շարքում:
Նախաձեռնությունը մեկնարկել է, երբ 2025 թվականին Պլովդիվում տեղի ունեցող Սոֆիայի կենտրոնի Գլխավոր ասամբլեայի ընթացքում Հայաստանը հանդես է եկել կենտրոնի անդամ պետությունների մասնակցությամբ միջազգային տեքստիլ ցուցահանդես կազմակերպելու առաջարկով։
Ցուցադրության առաջարկը հիմնավորվում էր այն հանգամանքով, որ Դիլիջանի մշակութային միջավայրը, համայնքի կանանց ձեռագործության ավանդույթները՝ հատկապես ժանեկագործությունը, շարունակում են մնալ տեղական մշակութային ինքնության կարևոր դրսևորումներից։ Բացի այդ՝ 2025 թ․ Դիլիջանի Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստների թանգարանի մասնաճյուղը ԿԳՄՍ նախարարության աջակցությամբ վերանորոգվել է և որպես հայկական տեքստիլի թանգարան՝ գործում է մշակութային այս միջավայրում։
Այս թանգարանը ներկայացնում է հայկական տեքստիլի ավանդույթները, դրանց գեղարվեստական ինքնատիպությունն ու շարունակականությունը, սակայն այսօր այն կատարում է նաև մեկ այլ կարևոր առաքելություն՝ ներկայանալով որպես միջմշակութային երկխոսության և միջազգային համագործակցության տարածք։
Ցուցադրությանը մասնակցելու են տեքստիլ մշակույթի վարպետներ Հայաստանից, Բուլղարիայից, Մոլդովայից, Խորվաթիայից, Վրաստանից, Ռումինիայից, Հունաստանից, Բոսնիա և Հերցոգովինայից։
Ցուցահանդեսի իրականացումն ուղղված է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ոլորտի արժևորմանը, մասնագիտական նոր կապերի ձևավորմանը, փորձի փոխանակմանը, միջազգային համագործակցության նոր հնարավորությունների ստեղծմանը, ինչպես նաև Դիլիջան համայնքի աշխուժացմանն ու թանգարանի գործունեության հանրահռչակմանը։
ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ «Հայաստանի հունական համայնքների միություն» հասարակական կազմակերպությունն իրականացնում է «Պարի դասավանդումը և ցուցադրումը՝ որպես Հայաստանի հույների ինքնության պահպանման ձև» ծրագիրը։
Ծրագրի նպատակն է պահպանել և հանրահռչակել Հայաստանի հունական համայնքի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կարևոր դրսևորումներից մեկը՝ հունական ժողովրդական պարը, ինչպես նաև նպաստել դրա փոխանցմանը երիտասարդ սերունդներին։
Ծրագրի շրջանակում Երևանում, Ստեփանավանում, Գյումրիում, Հրազդանում, Նոյեմբերյանում և Ալավերդիում կիրականացվեն հունական ժողովրդական պարերի ուսուցման դասընթացներ։ Մասնակիցներին կներկայացվեն նաև պարերի պատմությունը, մշակութային առանձնահատկություններն ու ավանդույթները։
Ծրագրի կարևոր բաղադրիչներից է նաև ավանդական պարային տարազների պատրաստումը, որին կներգրավվեն նաև համայնքի կամավորները։ Նախաձեռնության միջոցով նախատեսվում է ոչ միայն պահպանել ավանդական պարային մշակույթը, այլև այն տարածել տարբեր համայնքներում:
Կրթամշակութային այս ծրագրի իրականացումը կնպաստի Հայաստանի հունական համայնքի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության արժևորմանն ու պահպանմանը, ինչպես նաև տարբեր համայնքներում հունական մշակութային ավանդույթների շարունակականության և կենսունակության ապահովմանը։
ԿԳՄՍ նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ «ՑԱՅԳ» հեռուստաընկերությունն իրականացնում է «Շիրակցու խոսք» ծրագիրը, որն ուղղված է Շիրակի մարզի հարուստ և ինքնատիպ երգիծական բանահյուսության փաստագրմանն ու հանրայնացմանը՝ հեռուստատեսային և թվային մեդիա ձևաչափերով։
Ծրագրի իրականացումը հիմնավորվում է այն հանգամանքով, որ «Շիրակի երգիծական բանահյուսությունը» մշակութային տարրը ՀՀ կառավարության 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ի N 1719-Ա որոշմամբ գրանցվել է ՀՀ ոչ նյութական մշակութային ժառանգության արժեքների ցանկում՝ այդ կերպ առաջնահերթություն ստանալով պահպանության և կենսունակության ապահովման ուղղությամբ: Առաջարկը ներկայացրել է Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնը՝ մարզի համայնքներում գրանցած դաշտային հետազոտական նյութերի հիման վրա և հավանության է արժանացել ԿԳՄՍ նախարարին կից ոչ նյութական մշակութային ժառանգության հարցերի մասնագիտական խորհրդի կողմից:
Ծրագրի ընթացքում Շիրակի երգիծական բանահյուսությունը կրկին հանրային դաշտի ուշադրության կենտրոնում է՝ որպես մշակութային ինքնության կենսունակ բաղադրիչ՝ պահպանելով համայնքների ոչ նյութական մշակութային ժառանգությունը, երիտասարդության կողմից այդ ժառանգության նորովի արժևորումը: Սոցիալական հարթակներում երգիծական բանահյուսության նմուշների տարածումն ընդլայնում է դրա պահպանության և շարունակականության ապահովման հետագա հնարավորությունները:
Հուլիսի 4-ին Ենոքավանում տեղի ունեցավ 10-րդ հոբելյանական ՀայԲույս 2026 հայկական խոտաբույսերի և ծաղիկների փառատոնը։
Փառատոնի կարգախոսն էր. «Գնահատում ենք այն, ինչ սիրում ենք: Սիրում ենք այն, ինչ գիտենք»։
Փառատոնը հագեցած էր սիրված վարպետաց դասերով և ժամանցային ծրագրով, ինչպես նաև վաղեմի ընկերների և նոր հյուրերի մասնակցությամբ թեմատիկ բաժիններով ու հետաքրքիր քննարկումներով։