հոդվածի ֆոտո

«Քանոն» երաժշտական նվագարանը

հոդվածի ֆոտո

Քանոնը հայկական մշակույթում հայտնի է միջնադարից։ Նվագարանի եւ դրա նախատիպերի մասին վկայություններ կան Հովհաննես Դրասխանակերտցու (10-րդ դար) եւ Հակոբ Ղրիմեցու, Թամբուրի Հարությունի (18-րդ դար) աշխատություններում, միջնադարյան մանրանկարներում, ինչպես նաեւ տապանաքարերի 16-18-րդ դդ. պատկերաքանդակներում։ Այստեղ պատկերված են եւ՛ մենակատար երաժիշտներ, եւ՛ փողային, լարային ու հարկանային նվագածուների նվագախմբեր։ Քանոնին անդրադարձել են արվեստաբան Գարեգին Լեւոնյանը, քանոնահար կոմպոզիտոր Խաչատուր Ավետիսյանը եւ այլք։ Նվագարանը հնչել է աշուղների կատարմամբ, սազանդարների անսամբլներում եւ ժողովրդական գործիքների նվագախմբերում։
Քանոնը պատկանում է բազմալար, անկոթ, կսմիթային նվագարանների ընտանիքին։ Նվագարանի իրանը սեղանաձեւ, հարթ արկղիկի է նման, որի ձախ կողը թեք կտրվածք ունի, իսկ աջը՝ ուղղահայաց։ Իրանի մակերեսի 2/3-ը փայտից է պատրաստված, իսկ 1/3-ը՝ թաղանթից։ Դեկայի փայտյա մասի վրա բացված է երեք արձագանքատու ձայնանցք։ Լարերը հորիզոնական դիրքով ձգվում են դեկայի ամբողջ մակերեսով, անցնում թաղանթին վերից վար ձգվող փայտե խառակի վրայով եւ կապվում աջ մասի ուղղահայաց կողին։ Սեղանաձեւ իրանի ձախ կողմում ամրացվում են լարերը ձգող ականջները եւ ձայնի բարձրությունը կարգավորող մետաղե բռնակները։ Նվագարանն ունի երեք ու կես օկտավա ձայնածավալ։ Լարվածքը դիատոնիկ է։ Նվագարանը լարում են մետաղե բանալիով։ Յուրաքանչյուր հնչյուն արտաբերվում է եռալար փնջի միջոցով։ Նվագում են նստած վիճակում՝ քանոնը դնելով ծնկներին, ցուցամատերին ամրացվող մատնոցների ու մզրակների միջոցով։ Նվագարանն ունի տեխնիկական ու կատարողական լայն հնարավորություններ, որի շնորհիվ կարելի է նվագել տարբեր ժանրերի ու բարդության ժողովրդական, դասական ու ժամանակակից մեղեդիներ։ Քանոնը մենակատարային եւ անսամբլային նվագարան է։ Քանոնի կատարմամբ յուրահատուկ են հնչում տրեմոլոն, ակորդները, արպեջիոներն ու գլիսանդոն։ Մինչեւ 20-րդ դարի սկիզբը Հայաստանում քանոն առավելապես տղամարդիկ էին նվագում, իսկ մեր ժամանակներում՝ հիմնականում կանայք։ Ժողովրդական վարպետների պատրաստած 19-21-րդ դդ. քանոնների բազմաթիվ օրինակներ են պահվում Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր, Հայոց ազգագրության եւ ազատագրական պայքարի պատմության ազգային եւ Եղիշե Չարենցի անվան գրականության եւ արվեստի թանգարաններում։
Նվագարանի պատրաստման եւ կատարողական ավանդույթը Հայաստանում աստիճանաբար զարգանալով՝ ժողովրդապրոֆեսիոնալից վերաճել է պրոֆեսիոնալ արվեստի։ Քանոնի դասարաններ կան հանրապետության բոլոր երաժշտական դպրոցներում, ուսումնարաններում, Երեւանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում եւ Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։ Բացի ժողովրդական երգերից ու նվագներից՝ մեր օրերում քանոնի համար հատուկ պիեսներ ու կոնցերտներ են ստեղծում հայ կոմպոզիտորները։ Խորհրդային Հայաստանում քանոնի կատարողական դպրոցի հիմնադիրը կոմպոզիտոր Խաչատուր Ավետիսյանն էր։ Նա վերափոխեց ու զարգացրեց քանոնի կառուցվածքային, կատարողական եւ դասավանդման ավանդույթները։ Կոմպոզիտորի եւ նրա սաների շնորհիվ Արեւելյան Հայաստանում ձեւավորված քանոնի կատարողական դպրոցն զգալիորեն տարբերվեց արեւելյան երկրներում տարածված ավանդույթներից։ Ներկայի նվագարանագործ վարպետները (Հակոբ Երիցյան, Շահեն Երիցյան, Ալբերտ Զաքարյան եւ այլք) եւս ստեղծեցին քանոնի նորացված եւ կատարելագործված տարբերակներ, մեծ, միջին եւ փոքր չափերի նվագարաններ։

Մեծ Պասի չորրորդ կիրակին «Տոնացույցում»

Մեծ Պասի չորրորդ կիրակին «Տոնացույցում»

Մեծ Պասի չորրորդ կիրակին «Տոնացույցում»

Ծիտը թռավ գերանին, կանաչ խոտը բերանին…
«Տոնացույց» կենտրոնում մարտի 10-ին նշվեց Պահքի չորրորդ կիրակին: Բյուրական, գարուն, Արագածի մաքուր օդը, թռչունների երգն ու առաջին բանջարը: Պահքի համեղ ուտեստներ, ծիսական երգեր, պարեր, խաղեր և հեքիաթ-ավանդազրույցներ Թամար տատի հետ:
Ծրագիրը վարեց Հասմիկ Բաղրամյանը։

Ազգային պարերի օր Անգլիական այգում

Ազգային պարերի օր Անգլիական այգում

Ազգային պարերի օր Անգլիական այգում

Մարտի 9-ին Անգլիական այգում տեղի ունեցավ հայկական ազգային պարի բաց և համահայկական դաս, որին մասնակցեցին երիտասարդներ Հայաստանի բոլոր մարզերից։
Կազմակերպիչներ՝ «Մասունք» ավանդական երգի-պարի համույթ, «Հզոր միտք» ՀԿ։

Դարբնություն «Արար»-ում

Դարբնություն «Արար»-ում

Դարբնություն «Արար»-ում

Գյումրիում ապրիլի 1-ից գործելու է Դարբնության «Արար» կենտրոն: Կենտրոնում դասավանդելու է Գյումրվա հայտնի դարբին Հովհաննես Մնոյանը:
«Արար» կենտրոններում ուսուցումն անվճար է, անհրաժեշտ նյութերը և պարագաները ևս տրամադրվում են անվճար:
Գրանցվելու և հավելյալ տեղեկությունների համար զանգահարել` +37493012331:

«Արար. ազգային մշակույթի պահպանումը, տարածումը, զարգացումն ու հանրահռչակումը Հայաստանի Հանրապետության մարզերում» ծրագիրն իրականացվում է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն ֆինանսական աջակցությամբ և Ժողովրդական արվեստների թանգարանի հետ համագործակցությամբ:

«Շիրակի գեղարվեստական գործվածքը» դասախոսություն

«Շիրակի գեղարվեստական գործվածքը» դասախոսություն

«Շիրակի գեղարվեստական գործվածքը» դասախոսություն

Շարունակվում է «Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարան»-ի 40-ամյա հոբելյանին նվիրված միջոցառումների շարքը. մարտի 15-ին տեղի կունենա «Շիրակի գեղարվեստական գործվածքը» թեմայով հետաքրքիր դասախոսություն:

Բանախոս` պ.գ.թ., ազգագրագետ Կարինե Բազեյան։

Մուտքն ազատ է:

Տեղերը սահմանափակ են, գրանցման համար զանգահարել՝ 041463600:

«Պարի ծիսական և բանահյուսական ենթատեքստը» գիտաժողով

«Պարի ծիսական և բանահյուսական ենթատեքստը» գիտաժողով

«Պարի ծիսական և բանահյուսական ենթատեքստը» գիտաժողով

ՀԱՆՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ԳԱԳԻԿ ԳԻՆՈՍՅԱՆԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ
7-8 մայիսի, 2024

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը 2024 թ․ մայիսի 7-8-ը կազմակերպում է «Պարի ծիսական և բանահյուսական ենթատեքստը» խորագրով հանրապետական գիտաժողով` նվիրված Գագիկ Գինոսյանի հիշատակին։
Ընդունվում են գիտական նորույթ և հստակ գիտական մեթոդաբանություն ունեցող հայտեր։
Զեկուցման հիմնադրույթները` ամփոփագրի տեսքով, երկու լեզվով (300-500 բառ) անհրաժեշտ է ուղարկել [email protected] էլ․ հասցեով մինչև 2024 թ․ ապրիլի 15-ը։

Առաջարկվող թեմաներն են՝
🔸️պար և ծես
🔸️պարի մարդաբանություն
🔸️պար և երգային բնագիր
🔸️պարը բանահյուսության մեջ
🔸️ պար և պատկերագրություն
🔸️պար և ինքնություն
🔸️ժողովրդական և բեմադրական պար
🔸️հնչյուն և շարժում
🔸️պար և թերապիա:
Հայտերի ընդունում՝ մինչև 2024 թ․ ապրիլի 15
Ընդունման վերաբերյալ պատասխան՝ 2024 թ․ ապրիլի 20
Գիտաժողովի ծրագրի ուղարկում մասնակիցներին՝ 2024 թ․ ապրիլի 30
Լեզուն՝ հայերեն և անգլերեն
Ծավալը` 300-500 բառ
Տառատեսակը` Sylfaen
Հիմնաբառերը` առնվազն 7
Էջերի չափը` բոլոր կողմերից 2,5 սմ, տառաչափը` 12, միջտողային հեռավորություն` 1,5:

Ամփոփագրի սկզբում` էջի աջ հատվածում նշել հեղինակի անուն, հայրանուն, ազգանունը, գիտական աստիճանը, կոչումը, աշխատավայրը, պաշտոնը, էլ. հասցեն և հեռախոսի համարը։ Էջի կենտրոնում գրել զեկուցման վերնագիրը` գլխատառերով։

ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԻ ԿԱԶՄԿՈՄԻՏԵ
Արսեն Բոբոխյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ տնօրեն
Տորք Դալալյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ փոխտնօրեն
Նաիրա Կիլիչյան, ՀՀ ԿԳՄՍՆ
Հարություն Մարության, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ
Գայանե Շագոյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ
Նարինե Շամամյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ
Էմմա Պետրոսյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ
Հռիփսիմե Պիկիչյան, ՀՀ ԳԱԱ ԱԻ/ԵՊՀ
Նվարդ Վարդանյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ/ԵՊՀ
Գիտական քարտուղար՝ Հայարփի Անանյան, ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ

Լուսանկարը` Տիգրան Մադոյանի:

Բարեկենդան (1)

Բարեկենդան

Բարեկենդան (1)

           Բարեկենդանը ժողովրդական տոն է, որը շարժական է՝ պայմանավորված Զատիկով: Տեւողությունը երկու շաբաթ է: Երկրորդ շաբաթը կոչվում է Բուն Բարեկենդան: Տոնը բնութագրվում է համայնական երգ ու պարով, խնջույքներով, խաղերով ու զվարճություններով, դիմակավորված ներկայացումներով, ավանդական կանոնավորված կենցաղային բարքերի գլխիվայր շրջմամբ (ներառյալ վանական խստակյաց բարքերով` Աբեղաթողի ծեսը), բազմազան ու համադամ ուտեստով եւ այլն: Լինելով շարժական՝ տոնը տեղի էր ունենում փետրվարին կամ մարտի սկզբին եւ կապվում էր գարնան գալուստի հետ։ Զվարճություններն արթնացող բնությանն ուրախ դիմավորելու խորհուրդն ունեին, ու մարդիկ միմյանց մաղթում էին բարի կենդանություն: Ներկայացումները կառնավալային էին, դիմակավորներով, դերերը` իրական կյանքի եւ իրական անձերի նմանակումներ: Ներկայացումները խմբավորվում են կենցաղային, պատմական,էթնոմշակութային, սիրային եւ արժեքային համակարգը ներկայացնող թեմաների շուրջ:     

           Բարեկենդանի տոնը մինչեւ 20-րդ դարի սկիզբը հայկական ամենասիրված տոներից էր, որն ուղեկցվում էր դիմակավորված ներկայացումներով, խաղերով, պարերով: 20-րդ դարի սկզբներին ընդհատված Բարեկենդանը շատ ընդհանրություններ ուներ եվրոպական եւ սլավոնական ժողովուրդների դիմակահանդեսների հետ: Այդ ժամանակաշրջանի տնտեսական, քաղաքական, հասարակական, մշակութային կյանքիխելահեղ արագությունը, մարդկանց մշակութային, գեղագիտական եւ հասարակական նոր պահանջմունքները, լրատվական դաշտի մատչելիությունը, անշուշտ, ներգործում են Բարեկենդանի ընթացքի, ձեւի, բովանդակության փոփոխությունների վրա, որը նոր զարգացումներ է ապրում ինչպես վերածննդի, այնպես էլ ծավալների ու նոր դրսեւորումների իմաստով (տես Հ. Խառատյան-Առաքելյան, Հայ ժողովրդական տոները, Երեւան, 2005, էջ 76-95): Բարեկենդանի տոնը, կարող է դրական ազդեցություն ունենալ համայնքների, հասարակության տարբեր խմբերի,անհատների փոխհարաբերությունների, ընկերայնության, սերտացման, հարգանքի ձեւավորման վրա, միաժամանակ նպաստել տոնահանդեսների զարգացումների՝ հայկական միջավայրին պատմականորեն եւ քաղաքակրթորեն հարազատ մշակույթին մոտեցմանը եւ հասարակական զվարճանքի ձեւավորմանը։

«Հայել-պարել» կրթական ծրագիր

«Հայել-պարել» կրթական ծրագիր

«Հայել-պարել» կրթական ծրագիր

Փետրվարի 20-ին Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտում տեղի ունեցավ «Հայել-պարել» կրթական ծրագիրը «Մենք» ազգային պարի խմբի հետ, պարուսույց՝ Ստեփան Թորոյան: Հանդիպումը նվիրված էր Գագիկ Գինոսյանի հիշատակին:

Մայրենի լեզվի միջազգային օր. ամփոփվել է «Յէ՛կ նախշուն զո¨ւրո¨ւց անէնք» տեսանյութերի մրցույթը

Մայրենի լեզվի միջազգային օր. ամփոփվել է «Յէ՛կ նախշուն զո¨ւրո¨ւց անէնք» տեսանյութերի մրցույթը

Մայրենի լեզվի միջազգային օր. ամփոփվել է «Յէ՛կ նախշուն զո¨ւրո¨ւց անէնք» տեսանյութերի մրցույթը

Մայրենի լեզվի միջազգային օրվա կապակցությամբ ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը շնորհակալագրերով է պարգևատրել օրվա շրջանակում կազմակերպված «Յէ՛կ նախշուն զո¨ւրո¨ւց անէնք» խորագրով հեղինակային տեսանյութերի մրցույթում հաղթած 12 ուսումնական հաստատություններին:

Միջոցառմանը ներկա են եղել նախարարի տեղակալներ Արաքսիա Սվաջյանը, Դանիել Դանիելյանը և Ալֆրեդ Քոչարյանը:

ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը շնորհավորել է Մայրենի լեզվի միջազգային օրվա առթիվ և ընդգծել բարբառների պահպանման ու հանրահռչակման կարևորությունն այդ համատեքստում. «Սա առիթ է՝ անդրադառնալու մեր լեզվի հարստությանն ու բազմաշերտությանը և այն դարձնելու առավել տեսանելի նաև հանրային լայն շրջանակների համար»:

Ժաննա Անդրեասյանի խոսքով՝ ԿԳՄՍ և Արտաքին գործերի նախարարությունները հետևողական քայլեր են ձեռնարկում՝ պահպանելու Լեռնային Ղարաբաղի ոչ նյութական մշակութային ժառանգությունը: «Բարբառը դրա կարևորագույն դրսևորումն է, և բոլորս պետք է հետևողական լինենք՝ պատշաճորեն պահպանելու ոչ նյութական ժառանգության բոլոր տարրերը: Կարևորում ենք, որ ուսումնական հաստատությունները ևս մաս կազմեն այս գործընթացին, առավել ևս, որ բարբառների ուսումնասիրությունը կրթական ծրագրի մաս է: Շատ ենք կարևորում այն արժեքային դրսևորումը, որ ձեռք եք բերել այս մրցույթի համար նախապատրաստվելու ընթացքում»,- ասել է նախարարը և ընդգծել ուսումնական հաստատությունների բարձր մասնակցայնությունը:

Մրցույթն անցկացվել է դպրոցների, նախնական և միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների սովորողների շրջանում: Համաձայն մրցութային կանոնների՝ յուրաքանչյուր ուսումնական հաստատություն կարող էր ուղարկել մինչև մեկ րոպե տևողությամբ մեկ տեսանյութ, որում Արցախի բարբառով ներկայացվել է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության տարրեր պարունակող /խոհանոց, ծեսեր, ավանդույթներ, երգ, պար և այլն/ բեմականացում: Ներկայացվել է շուրջ 600 տեսանյութ, որից չափանիշներին համապատասխանել են 300-ը: Հաղթող են ճանաչվել 12 տեսանյութ, որոնք կհրապարակվեն ԿԳՄՍ նախարարության սոցիալական հարթակներում:

Գնահատումն իրականացրել է մրցութային հանձնաժողովը, որում ընդգրկված էին ներկայացուցիչներ ԿԳՄՍ նախարարությունից, Լեզվի կոմիտեից, ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտից և ԿԶՆԱԿ-ից:

Հաղթող ուսումնական հաստատություններն են.

ՀՀ Սյունիքի մարզի Գորիսի Յու. Բախշյանի անվան թիվ 3 հիմնական դպրոց,

Հայ-չինական բարեկամության դպրոց,

ՀՀ Սյունիքի մարզի Կապանի արվեստի պետական քոլեջ,

ՀՀ Արմավիրի մարզի Էջմիածնի Վարդգես Համազասպյանի անվան պետական քոլեջ,

Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջ,

ՀՀ Սյունիքի մարզի Ագարակի միջնակարգ դպրոց,

ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրու Վ. Թեքեյանի անվան թիվ 2 ավագ դպրոց,

Երևանի Եղիշե Չարենցի անվան թիվ 67 դպրոց,

Երևանի Գ. Գյուլբենկյանի անվան թիվ 190 ավագ դպրոց,

ՀՀ Կոտայքի մարզի Աբովյանի թիվ 6 հիմնական դպրոց,

ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրու թիվ 40 հիմնական դպրոց,

«Երևակ» կրթահամալիր:

Միջոցառման ընթացքում երաժշտական կատարումներով հանդես են եկել Հայ-չինական բարեկամության դպրոցի և Կապանի արվեստի պետական քոլեջի սովորողները:

Միջոցառման շրջանակում ԿԳՄՍ նախարարը պարգևատրել է նաև Սերգեյ Փարաջանովի 100-ամյակին նվիրված «Մեր ու բոլորի Փարաջանովը» մրցույթի հաղթողներին:

«ԿԳՄՍ նախարարությունում լավ ավանդույթ է ձևավորվել անվանի մարդկանց հոբելյանների շրջանակում անցկացնել մրցույթներ: Այս տարի այդ առիթները բազմաթիվ են: Հատկանշական է, որ սովորողների շրջանում մրցույթները լայն տարածում են գտնում՝ մեծացնելով մասնակիցների շրջանակը: Սա յուրօրինակ կրթական գործընթաց է, որով նոր գիտելիք եք ձեռք բերում՝ զուգահեռ արժևորելով մեր նշանավոր հայրենակիցներին և սովորելով նրանցից»,- ասել է նախարարը: Ժաննա Անդրեասյանը շնորհակալություն է հայտնել ուսումնական հաստատություններին և սովորողների ընտանիքներին՝ արդյունավետ աշխատանք իրականացնելու և համապատասխան արժեհամակարգ ձևավորելու համար:

Իրենց ելույթներում մրցույթի հաղթողները կիսվել են իրենց տպավորություններով՝ նշելով, որ հետաքրքրված են Փարաջանովի արվեստով: Իրազեկվելով մրցույթի մասին՝ մասնակիցները նախապես ուսումնասիրել են նրա կենսագրությունն ու ստեղծագործական ուղին, հաճախել թանգարան՝ ավելի մոտիկից ճանաչելու արվեստագետին:

Հանդիպում Ծովակ Գանթարճեանի հետ

Հանդիպում Ծովակ Գանթարճեանի հետ

Հանդիպում Ծովակ Գանթարճեանի հետ

Փետրվարի 17-ին հայկական ասեղնագործությամբ հետաքրքրվածները հրավիրված էին Ժողովրդական արվեստների թանգարան, հանդիպելու Ծովակ Գանթարճեանի հետ:

Երկու ժամ տևողությամբ հանդիպմանն ասեղնագործության ժողովրդական վարպետը ներկայացրեց Սվազի, Ուրֆայի, Այնթապի ու այլ տարածաշրջանների ասեղնագործությունները:

Ըստ տարածաշրջանների հայկական ասեղնագործության առանձնահատկություններին ծանոթանալուց հետո, հանդիպման վերջում մասնակիցները կարող էին ընտրել դրանցից որևէ մեկն ու առաջիկայում մասնակցել ժողովրդական վարպետի դասերին: