Հայաստանի Հանրապետության Ոչ Նյութական Մշակութային Ժառանգություն
Ղափամայի տոն
Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանը Երևանի քաղաքապետարանի հետ համատեղ նոյեմբերի 13-ին հրավիրել էր բոլորին մասնակցելու Ղափամայի տոնին՝ Վերնիսաժի կենտրոնական հատվածում: Միջոցառման ընթացքում տեղի ունեցավ ազգային ուտեստի ցուցադրություն և հյուրասիրություն։ Հրավիրված մի շարք խոհարարական կազմակերպություններ և խոհարարական ուսումնական կենտրոններ ցուցադրեցին և հյուրասիրեցին ազգային խոհանոցին բնորոշ ուտեստներ` Ղափամա, հալվա, չրեր և այլն: Միջոցառմանը մասնակցեց ավանդական երգի-պարի համույթ, ողջ ընթացքում հնչեց ազգային երաժշտություն:
Քննարկվել են ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կենսունակ արժեքների ցանկում գրանցման ներկայացված առաջարկները
ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությունում տեղի է ունեցել նախարարին կից ոչ նյութական մշակութային ժառանգության հարցերի մասնագիտական խորհրդի հերթական նիստը:
Նիստը վարել է խորհրդի նախագահ, երաժշտագետ Հռիփսիմե Պիկիչյանը: Հանդիպմանը քննարկվել են ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կենսունակ արժեքների ցանկում Հայաստանի տարբեր համայնքներից, գիտական և մշակութային կազմակերպություններից գրանցման ներկայացված առաջարկները:
Խորհրդի անդամները հանդես են եկել մասնագիտական դիտարկումներով և առաջարկություններով:
Նիստի ընթացքում կարևորվել է համագործակցությունը ՀՀ համայնքների, գիտական, մշակութային և հասարակական կազմակերպությունների, ինչպես նաև մշակութային ժառանգության կենսունակությունն ապահովող առանձին խմբերի և անհատների հետ, մասնավորապես՝ վերոնշյալ կառույցներից իրենց մշակութային ժառանգության վերաբերյալ առաջարկների ստացումը, ՀՀ ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկերում դրանց գրանցումը և այդ արժեքների հետագա պահպանության ու հանրահռչակման ուղղությամբ ծրագրերի իրականացումը:
Ամփոփելով նիստը՝ խորհուրդը որոշել է ներկայացված առաջարկների մի մասը մասնագիտական դիտարկումների համաձայն ուղարկել լրամշակման և դիտարկել նոր առաջարկների ստացման հնարավորությունը:
Տեղեկանք: Պետական ցանկերում նոր տարր ընդգրկելու վերաբերյալ առաջարկություններ կարող են ներկայացնել ՀՀ համայնքները, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, հասարակական կազմակերպություններն ու հիմնադրամները, գիտական, մշակութային և կրթական կազմակերպությունները, ստեղծագործական միությունները և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության անհատ կրողները` համապատասխան հիմնավորմամբ դիմելով պետական լիազոր մարմին և լրացնելով առաջարկին կից համապատասխան ձևաչափը, որը կարելի է ներբեռնել հետևյալ հղումով՝ https://tinyurl.com/5n88jnmm ։
Կալավանի համերը. համայնքում ամփոփվել է ուտեստի ժառանգության պահպանությանն ուղղված ծրագիրը
ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության «Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության ծրագրեր» անվանակարգով 2023 թ. դրամաշնորհային մրցույթին հավանության արժանացած «ՀԱՄԱՏԵՂ․ Կալավանի համերը» ծրագիրն ամփոփվել է: Ծրագիրն իրականացվել է «Մշակույթը հանուն կայուն զարգացման» հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ:
ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Կալավան համայնքում տեղի է ունեցել միջոցառում, որի հիմնական շահառուները Կալավան և հարակից համայնքների բնակիչներն էին:
Ծրագրի իրականացման ընթացքում, նախապես կազմակերպված «Ինչպես գրանցել և պատմել ուտեստի ժառանգության մասին» ուսուցողական դասընթացից հետո, երիտասարդների և հետազոտողների շնորհիվ հավաքագրվել են գյուղի ուտեստային պատմություններն ու հիշողությունները։
Ազգագրական հետազոտության արդյունքում ընտրված առանցքային ուտեստները՝ խոխոբը, լոբով տոլման, խոզի մսով սալտիսոնը, փոխինդը, յուրահատուկ գաթան, արցախյան թերթերուկը, փախլավան, ժենգյալով հացը, ինչպես նաև Կալավանի հարուստ անտառներից հավաքված բույսերով ու պտուղներով գյուղի բնակիչների պատրաստած բազմազան ուտեստներն ու ըմպելիքները ներկայացնում էին Կալավանի մշակութային բազմազանությունը։
Ուտեստներն այս ծրագրում ուղղակի բաղադրատոմսեր չեն, այլ պատմություններ, որոնք պատմում են կալավանցիների մանկության, հայրենիքի ու հիշողությունների մասին։ Այդ հիշողությունները տարբեր են՝ մի դեպքում Կալավանը ստիպված ընտրած՝ 1988 թվականին Շամխորի, Կիրովաբադի, Սումգայիթի, Խանլարի և այլ շրջաններից տեղահանվածների, 2023 թ. Արցախից բռնի տեղահանության արդյունքում հաստատված ընտանիքների, մյուս դեպքում՝ Կալավանը կամավոր բնակության վայր ընտրած և այնտեղ հաստատվածների։
Միջոցառման ընթացքում բացվել է նաև լուսանկարիչ Արշակ Հարությունյանի արխիվային լուսանկարների ցուցահանդեսը։ Ծրագրի շրջանակում լուսանկարները ներկայացնելուց հետո այն կմնա համայնքում՝ որպես յուրատեսակ մշակութային անկյուն՝ նպաստելով կայուն զարգացման գաղափարներին ու համայնքային զարգացմանը։
Միջոցառման հիմնական նպատակն էր կազմակերպել տեղաբնակ երիտասարդների ուսուցումը տեղական ավանդույթների ճանաչման և հավաքագրման ուղղությամբ՝ նույնականացնելու և շտեմարանավորելու հմտությունների ձեռք բերումը, որն ուղղակիորեն կապվում է մշակութային ժառանգության պահպանության հետ և նպաստում մշակութահեն գաղափարների տարածմանը։
Ծրագիրը կամփոփվի ևս մի կարևոր նախաձեռնությամբ՝ «Կալավանի համերը» էլեկտրոնային գրքի հրատարակությամբ:
«Հյուսքեր և հանգույցներ» խորագրով դասախոսություն
Ժողովրդական արվեստների թանգարանում նոյեմբերի 3-ին, ժամը 18:00-ին տեղի կունենա «Հյուսքեր և հանգույցներ» խորագրով դասախոսությանը, որը կվարի ժողովրդական վարպետ Լուսինե Մխիթարյանը:
Դասախոսությանը կներկայացվի հյուսքերի և հանգույցների կառուցվածքը՝ ըստ տարածաշրջանների ու ժամանակաշրջանների, կխոսվի «Հայկական հանգույց» անվանման ծագման մասին, ինչպես նաև հնարավորություն կստեղծվի ծանոթանալու տարբեր ազգերի կիրառական արվեստում օգտագործվող դեկորատիվ հանգույցներին։
Մուտքն ազատ է։ Հասցեն՝ Աբովյան 64։
«Մեր պարերը և մենք»
Հոկտեմբերի 27-ին «Նարեկացի» արվեստի միությունում տեղի ունեցավ արդեն ավանդույթ դարձած «Մեր պարերը և մենք» հայկական պարի բաց դասը «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի գեղարվեստական ղեկավար, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Գագիկ Գինոսյանի գլխավորությամբ:
«Հայել-պարել» կրթական ծրագիր
Հոկտեմբերի 26-ին Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտում տեղի ունեցավ «Հայել-պարել» կրթական ծրագիրը «Մենք» ազգային պարի խմբի հետ։
Ծրագրի մասնակիցերն էին Երևանի Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի և արվեստի պետական քոլեջի սաները:
Հայաստանի անտիկ շրջանի կարասային թաղումների մշակույթը. դասախոսություն
Հոկտեմբերի 24-ին Հայաստանի պատմության թանգարանում տեղի ունեցավ «Հայաստանի անտիկ շրջանի կարասային թաղումների մշակույթը» խորագրով բանախոսություն, որը վարեց ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Արցախի ժառանգության հետազոտության խմբի գիտաշխատող պ.գ.թ. Արմինե Գաբրիելյանը։
Բանախոսության ընթացքում ներկայացվեցին ՀՀ Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի ֆինանսական աջակցությամբ իրականացված գիտական թեմայի հետազոտության ընթացքն ու արդյունքները, կարասային թաղման ծեսի առանձնահատկությունները, բնութագրական գծերը և տարածման սահմանները:
Բանախոսը հատուկ անդրադարձ կատարեց ՀՀ մարզերում և Արցախի Հանրապետության տարածքում հայտնաբերված կարասային թաղումներին, որոնք ներկայացված են Հայաստանի պատմության թանգարանում գործող «Կարասի ֆենոմենը թաղման ծեսում. կարասային թաղումների մշակույթն անտիկ Հայաստանում» ժամանակավոր ցուցադրությունում։
Ամփոփվել է «Ավանդական խաղերի գրառումներ ՀՀ Արագածոտնի մարզում» ծրագիրը
Ամփոփվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության «Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության ծրագրեր» անվանակարգով 2023 թ. դրամաշնորհային մրցույթին հավանության արժանացած «Ավանդական խաղերի գրառումներ Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզում» ծրագիրը: Ամփոփիչ միջոցառումները կայացել են Երևանի թիվ 104 հիմնական դպրոցում և Օհանյան կրթահամալիրում տեղի ունեցած սեմինար-քննարկումներով:
Ծրագիրն անցկացվել է «Հենք» գիտամշակութային հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ, որի ընթացքում երիտասարդ հետազոտողների խումբը ՀՀ Արագածոտնի մարզի Ուշի, Օհանավան, Թթուջուր, Եղիպատրուշ, Ձորագլուխ համայնքներում իրականացրել է ավանդական խաղերի գրանցումներ: Համայնքների տարբեր տարիքի շուրջ 50 շահառուների շրջանում գրանցվել են 115 բազմաբնույթ խաղեր:
Ծրագրի հարցազրույցներից վերծանվել և առանձնացվել են գրանցված խաղերի պատումները, որոնց հիմքով էլեկտրոնային շտեմարան է կազմվել՝ https://tinyurl.com/yy5c8nd5, իսկ տեսագրված նյութերով պատրաստվել է 6 տեսաֆիլմ, որոնց կարելի է ծանոթանալ հետևյալ հղումով՝ https://tinyurl.com/mr2fphdv:
Գրառված նյութերը՝ համապատասխան դասակարգմամբ և գիտական վերլուծությամբ, ներկայացվել են 2023 թ. հունիսի 20-ին Թալինում տեղի ունեցած «Արագածոտնի պատմամշակութային նկարագիր» խորագրով գիտաժողովում:
Ծրագրի ամփոփումը տեղի է ունեցել վերոնշյալ դպրոցներում, որտեղ 70 աշակերտներ ծանոթացել են գրառված խաղերին, տեղի են ունեցել քննարկումներ և խաղերի գործնական ուսուցումներ:
Ծրագրի նպատակն է նպաստել երեխաների շրջանում խաղերի կենսունակության ապահովմանն ու բակային միջավայրերում կիրառմանը, ինչպես նաև պահպանմանն ու փոխանցմանը:
Ժանեկագործության աշխատարան
“Today Art Initiative” կազմակերպությունը “Pariahs: Performing Europe’s Historical Memory” նախագծի շրջանակներում, սկսել է համատեղ ստեղծագործման աշխատարաններ և վարպետության դասեր Այնթափ գյուղում:
Հոկտեմբերի 20-ին Այնթափ գյուղում տեղի ունեցավ ժանեկագործության աշխատարանը՝ Վանիա Մսրիէի ղեկավարությամբ: Աշխատարանի նպատակն էր մասնակիցներին ծանոթացնել հայկական ժանեկագործության հմտություններին ու համատեղ ներդրված ստեղծագործական ջանքերով ստեղծել մեկ ընդհանուր աշխատանք:
Հայկական ժանյակը հայ ժողովրդի հետ անցել է բազմաթիվ փորձություններ, պահպանել իր պարզությունն ու հասել մեր օրեր: Նյութի մատչելիության, գործիքների համեմատաբար պարզ ձևերի, դրա հետ մեկտեղ՝ գեղարվեստական արտահայտչության լայն միջոցների շնորհիվ ժողովրդի մոտ լայն տարածում ստացած և սիրված զբաղմունքներից մեկն է եղել։ Նուրբ ասեղնագործ ժանյակներում պահպանվել են տիեզերքի, բուսական ու կենդանական, երկրաչափական հնագույն զարդամոտիվներ, գրպանիկներ և այլն :
Վանիա Մսրիէ Գարաճեանը ծնվել է Սիրիայի Հալեպ քաղաքում: Նրա նախնիները գաղթել են Կիլիկիայի Այնթափ քաղաքից: Ասեղնագործության ու ժանեկագործության սերը Վանիայի մեջ սկսել է փոքր տարիքից։ Ինքնաշխատությամբ և դժվարությամբ հայկական ասեղնագործության (Մարաշ, Սվազ, Այնթապ, ՈՒրֆա, Քիլիս, Վանի ժանյակ ևայլն) գաղտնիքները յուրացնելով, Վանիան այսօր ունի իր անձնական ապրանքանիշը՝ Վանարթ Ձեռարվեստ անունով, որը, բացի ձեռքով ասեղնագործությունից, հայկական նախշազարդերը կիրառում է համակարգչային մեքենայով։