Ռուդիկ Հարոյանի անվան «Մասունք» ավանդական երգի–պարի համույթը ուրախ է հայտնել, որ ապրիլի 30-ին՝ ժամը՝ 19։30-ին, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի բեմում կկայանա երկար սպասված «Ցորեն եմ ցանե» թատերականացված համերգը։
Թո՛ղ օրհնյալ լինի այն ցորենը, որ ցանում ենք… արևից ուժ առնի, անձրևից՝ կյանք։
———
Համաղեկավարներ՝ Հայարփի Անանյան, Լուսինե Մկրտչյան
Երգուսույց՝ Տիգրանուհի Հովհաննիսյան
Սցենարի հեղինակ՝ Լիլիթ Մկրտչյան
Բեմադրող ռեժիսոր՝ Մհեր Նահապետյան
Լուսանկարը՝ Տիգրան Մադոյանի:
Մայիսի 28-ին Ժողովրդական արվեստների թանգարանում բացվեց «Վերապրման օրագիր» ժամանակավոր ցուցադրությունը, որը նվիրված է Հայոց ցեղասպանությունից փրկված կանանց ձեռագործ արվեստին և նրանց ոդիսականին։ Մեծ Եղեռնի տարիներին ու հատկապես դրանից հետո աշխարհասփյուռ հայ ժողովուրդն իր գոյությունը կարողացավ պահել ու մեջքը շտկել հենց արհեստներին տիրապետելու շնորհիվ: Այս իրողությունը կարևոր էր հատկապես կանանց ու որբ երեխաների գոյության հիմնախնդիրը կարգավորելու առումով, քանի որ փրկվածների մեծ մասը նրանք էին: Ասեղնագործությունն ու ժանեկագործությունն այն արհեստներն են, որոնք, ի տարբերություն գորգագործության, որևէ բարդ գործիքի կամ հաստոցի կարիք չունեն, ուստի հենց դրանցով էին շատերը զբաղվում օտարության մեջ:
Ցուցադրությունում ներկայացված են Հրազդան Թոքմաջյանի անձնական հավաքածուի բացառիկ նմուշներ՝ Այնթապի, Մարաշի, Ուրֆայի ավանդական ասեղնագործություններ, որոնք տարագիր հայերը գործել են Սիրիայում։ Առանձնակի հուզականություն ունեն այն ձեռագործները, որոնց հեղինակները հենց վերապրողներն են։
Ցուցադրության շրջանակում կծանոթանաք նաև հայ որբերին ու վերապրողներին զորավիգ եղած մեծ մարդասերներ Կարեն Էպպեի և Հեդվիգ Բյուլի գործունեությանը։
Հասցե՝ Աբովյան 64
(010) 569380
«Հիշողության թելեր» ծրագիրը միավորում է սերունդներին՝ պահպանելու և փոխանցելու հայկական մշակութային ժառանգությունը։
Այս ծրագրում ավագ սերունդը դառնում է ուսուցիչ, իսկ սփյուռքից եկած երիտասարդները՝ ժառանգորդ։ Տարեց կանայք ոչ միայն սովորում և ակտիվանում են, այլև իրենց գիտելիքն ու հմտությունները փոխանցում են սփյուռքահայ երիտասարդներին՝ ստեղծելով կենդանի կամուրջ անցյալի և ապագայի միջև։
Սա նաև բացառիկ հնարավորություն է այդ երիտասարդների համար, որոնք ցանկանում են վերգտնել իրենց արմատները, բացահայտել իրենց մշակութային ինքնությունը ոչ թե գրքերից, այլ կենդանի շփման միջոցով։
Ավագ սերնդի հետ կողք կողքի աշխատելով՝ նրանք կսովորեն հայկական ասեղնագործություն, կարպետագործություն և կզգան մշակույթը՝ որպես ապրող, շնչող արժեք։
Դասերը վարում է Արմինե Խաչատրյանը՝ ժողովրդական վարպետ, որը բազմաթիվ անգամներ միջազգային հարթակներում պատվով ներկայացրել է ազգային ձեռագործ արվեստը։ Արմինեն սովորեցնում է ոչ միայն ձևերը, այլև՝ ճանաչել մեր արմատների գույները, զգալ և յուրաքանչյուր թելի հետ շոշափել մշակույթը։
Միաժամանակ ծրագիրը նպաստում է տարեցների սոցիալական ներառմանը և սփյուռքահայ երիտասարդների կապի ամրապնդմանը հայրենիքի հետ։
Ծրագիրն իրականացվում է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության հովանու ներքո։
__
Վ. Աճեմյան 225 Ա, 0005, Երևան
+374 60 903 103
[email protected]
ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը, «Ավանդական մշակութային ժառանգության դրսևորումների կիրառումը քաղաքականության մեջ. հնարավորություններ և առաջարկներ» ծրագրի շրջանակներում, և «Հազարաշեն» ազգաբանական հետազոտությունների հայկական կենտրոնը կազմակերպում են գիտաժողով-աշխատաժողով՝ 2026 թ․ հունիսի 12-15-ին՝ «Տոնը և տոնահանդեսի մշակույթը որպես անցյալի և ներկայի մշակութակերտ տեքստ» խորագրով։
Գիտաժողով՝ 2026 թ. հունիսի 12–13
Աշխատաժողով՝ 2026 թ. հունիսի 14–15
Գիտաժողովին ներկայացվող զեկույցները կարող են վերաբերել հետևյալ թեմատիկ շրջանակներին․
– Հայկական ավանդական տոնացույցը և տոնահանդեսի մշակույթը միջնադարում
– Տոները և տոնահանդեսը Հայաստանի առաջին հանրապետությունում (1918-1920 թթ․)
– Տոնահանդեսի քաղաքականությունը և մշակույթը ԽՍՀՄ-ում և Խորհրդային Հայաստանում (1920-1990 թթ․), այդ թվում՝ արգելված տոները և դրանց գոյատևման ձևերը
– Տոնը և տոնահանդեսի մշակույթը Հայաստանի Հանրապետությունում, այդ թվում՝ պաշտոնական, ավանդական և նորամուտ տոները Գիտաժողովի ընթացքում քննարկման առարկա կդառնան հետևայլ հարցադրումները․
– Տոնահանդեսի մշակույթը՝ որպես հասարակական և ընտանեկան հարաբերությունների պահպանության և ժառանգորդման միջոց (հանրային հավաքներ, համերգ, տոնական այցելություն, խնջույք, հյուրասիրություն, նվերներ, շնորհավորանք ևն)
– ՀՀ Տոնահանդեսի մշակույթը՝ որպես ոչ նյութական մշակույթի և այն ժառանգորդելու միջոց (հիշողություն, ծես, բանահյուսական տեքստ, երաժշտություն, պար ևն)
– Տոնը՝ որպես էթնիկական, կրոնական, քաղաքացիական, քաղաքական ինքնության միջոց
– Տոնահանդեսի մշակույթը՝ որպես նյութական մշակութային արժեքների ժառանգորդման միջոց (ուտեստ, հագուստ) – Տոնահանդեսի մշակույթը՝ որպես գեղագիտական արժեքների փոխանցման միջոց (բնակավայրի և բնակարանի հարդարում, զարդարանք, զարդանախշ)
– Տոնը և տոնահանդեսի մշակույթը՝ որպես քաղաքացիական և քաղաքական խոսույթի միջոց
– Տոնական օրացույցը և հիշողության քաղաքականությունը – Տոնի փառատոնացումը և միջոցառումայնացումը
– Տոնի ատոմացումը․ կոլեկտիվ տոնից անցում անհատական տոների – Մարող տոներ և վերափոխվող տոներ
– Տոնը և հիշատակի ծեսերը՝ որպես դիմադրության և դիմակայունության միջոցներ
– Տոնը թվանշային իրականության մեջ
– Տոնը և տոնահանդեսի մշակույթը՝ որպես սոցիալական բողոքի և պայքարի միջոց
– Տոնը և ստեղծարար արդյունաբերությունը
– Տոնական օրացույցների ազդեցությունը զբոսաշրջային գործակալությունների մշակութային քաղաքականության վրա և տուրիզմի տնտեսական շահերի ազդեցությունը տոնակարգի պահպանման ու փոփոխման վրա
– Գլոբալիզացված տոնական պրակտիկաների ներթափանցումը՝ «աշխարհայնացված տոն» ձևաչափերի առաջացմանը նպաստելու կամ տեղական ինքնության տարրերը «կլանելու» տեսանկյունից։ Տեղայնացման մեխանիզմները՝ որպես պատասխան համաշխարհային մշակութային փոխանակմանը
– Այլ հարակից թեմաներ:
Աշխատաժողովի ընթացքում կքննարկվի տոնահանդեսի փոփոխվող՝ կայացող, կայունացող, մերժվող, մուտքագրվող մշակույթն այսօրվա Հայաստանում, Տոների վերաբերյալ ՀՀ քաղաքականությունը, Տոների և հիշատակի օրերի մասին ՀՀ օրենքը և դրա փոփոխությունների ընթացքը 1990-2026թթ․, դրանում ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության, ՀՀ վարչական մարմինների, մարզպետարանների, համայնքային կառավարման մարմինների, կրթական և մշակութային կազմակերպությունների՝ դպրոցների, թանգարանների, մշակույթի տների, հասարակական կազմակերպությունների ներգրավվածությունը և դերը։ Շատ կարևոր է համարվում տոնահանդեսի կազմակերպման մարդկային, գիտելիքի, վարչական և ֆինանսական ռեսուրսների քննարկումը։ Աշխատաժողովը նախատեսված է տոների և հիշատակի միջոցառումների կազմակերպման ոլորտում փորձ ունեցող հետազոտողների, մշակութային կառավարման և քաղաքականության մասնագետների, գնումների ոլորտի մասնագետների, մարզպետարանների և համայնքապետարանների աշխատակիցների, ինչպես նաև պետական, համայնքային և հասարակական մշակութային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների համար։
Հայտերի ընդունման վերջնաժամկետ՝ 2026 թ. մայիսի 15, ժամը 24:00
Մասնակիցները պետք է ներկայացնեն՝ զեկույցի վերնագիրը, անուն, ազգանուն, հայրանուն, աշխատավայր, զեկույցի թեզեր (մինչև 300 բառ)։
Հայտերն ուղարկել հետևյալ էլ. հասցեով՝ [email protected].am
Կազմկոմիտե՝ Հրանուշ Խառատյան, Գոհար Ստեփանյան, Ռուզաննա Ծատուրյան, Նելլի Մանուչարյան։
Ապրիլի 29-ին Ժողովրդական երաժշտության և պարի ազգային կենտրոնը, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության բարձր հովանու ներքո, հանդես կգա Պարի միջազգային օրվան նվիրված աննախադեպ և բացառիկ տոնական նախաձեռնությամբ՝ «ԱՐԻ՛, ՊԱՐԻ՛» խորագրով։
Նախաձեռնությունը կդառնա լայնամասշտաբ բացառիկ մշակութային իրադարձություն՝ միավորելով շուրջ 4000 պարողների՝ Ժողովրդական երաժշտության և պարի ազգային կենտրոնի կազմում գործող պետական պարային ստուդիաներից, Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի պարարվեստի ամբիոնի ուսանողներից, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի խորեոգրաֆիայի ամբիոնի ուսանողներից, Հայաստանի Վանուշ Խանամիրյանի անվան պարարվեստի գործիչների միության կազմում գործող խմբերից, Հայաստանի պարարվեստի ազգային միության կազմում գործող խմբերից, Սոֆի Դևոյանի պարի դպրոցից, Պարի և սպորտային պարերի համահայկական խորհրդի սաներից, «Նանե» պարային ստուդիայից, Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական, միջին-մասնագիտական կրթական հաստատություններից և արվեստի դպրոցներից, Հայաստանի մարզերում գործող պարային խմբերից։
Միջոցառման նպատակն է հանրայնացնել հայկական պարարվեստը, ընդգծել դրա կենսունակությունն ու նշանակալիությունը, ինչպես նաև ապահովել հասարակության լայն շերտերի ակտիվ մասնակցությունը ազգային պարարվեստի ժառանգության պահպանման ու արժևորման գործում։
Միջոցառումները կանցկացվեն մայրաքաղաքի կենտրոնական հատվածներում:
«ԱՐԻ՛, ՊԱՐԻ՛». Ժողովրդական երաժշտության և պարի ազգային կենտրոնը հրավիրում է միանալ այս տոնին՝ դառնալու հայկական պարի կենդանի կրողն ու տարածողը։
Հովհաննես Շարամբեյանի անվան Ժողովրդական արվեստների թանգարանը «ՖՈԼԿԱՆԻՎ» ծրագրի շրջանակներում Ճամբարե երիտասարդական կենտրոնում իրականացնելու է Մարաշի ասեղնագործության դասընթաց։
— Օրեր՝ երեքշաբթի և հինգշաբթի
— Ժամ՝ 14։00–16։00
— Վայրը՝ Ճամբարե երիտասարդական կենտրոն
Դասընթացավար՝ Մարինե Սահակյան
Դասընթացի տևողությունը՝ 3 ամիս
Մեկնարկը՝ մայիսի 5-ից
Տարիքային շեմը՝ 10 տարեկանից բարձր
Մասնակցությունն անվճար է։
Տեղերը սահմանափակ են, անհրաժեշտ է նախապես գրանցվել։
Ծրագիրն իրականացվում է ԿԳՄՍ նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ։
Գրանցվելու համար զանգահարել՝ +374 77 022506։
Ապրիլի 22-ին Հայաստանի պատմության թանգարանի և Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի «Պարարվեստի մանկավարժության և նրա դասավանդման մեթոդիկայի» ամբիոնի համագործակցությամբ տեղի ունեցավ պ․գ․դ․, պարուսույց, պարագիտության հայկական դպրոցի սկզբնավորող, գիտությունների վաստակավոր գործիչ Սրբուհի Լիսիցյանի «Հայ ժողովրդի հինավուրց պարերը և թատերական ներկայացումները» մենագրության երկրորդ հատորի շնորհանդեսը։
Գիրքը նվիրված է հայ ժողովրդի բազմադարյա պարային, բառային և երաժշտական արվեստներին՝ ներկայացնելով հատկապես 19-րդ դարի վերջից և 20-րդ դարի սկզբից պահպանված ժողովրդական պարերն ու թատերական ներկայացումները։ Գրքի հայերեն հրատարակությունը կյանքի է կոչվել Հակոբ Սողոմոնյանի թարգմանությամբ, իսկ ամբողջ աշխատանքը համակարգել և խմբագրել է պրոֆեսոր Կարեն Գևորգյանը։
Միջոցառմանը ելույթներով հանդես եկան Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրեն, մ․գ․թ․, դոցենտ Դավիթ Պողոսյանը, ԿԳՄՍ նախարարության մշակութային ժառանգության վարչության գլխավոր մասնագետ, արվեստագիտության թեկնածու, էթնոպարագետ Նաիրա Կիլիչյանը, Մանկավարժական համալսարանի պարարվեստի ամբիոնի վարիչ, Հայաստանի ազգային պարարվեստի միության նախագահ, «Բերդ» պարային անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար, պրոֆեսոր Կարեն Գևորգյանը, կոմիտասագետ Արթուր Շահնազարյանը և գրող, թարգմանիչ Հակոբ Սողոմոնյանը։
Ապրիլի 18-ին ՀՑԹԻ-ում տեղի ունեցավ 2025 թ. աշնանը մեկնարկած «Հավաքական հիշողություն. երիտասարդների ներգրավումը համակարգողական (կուրատորական) գործունեության մեջ» (COREM) կրթական ծրագրով նախատեսված ժամանակավոր ցուցադրության բացումը: Ցուցադրության խորագիրն էր «Ինքնություն, հիշողություն և վերապրում. հայ երեխաները ցեղասպանության ընթացքում», որը պատրաստել և իրենց ընկերներին ու ուսուցիչներին էին ներկայացնում ծրագրի մասնակից 27 աշակերտները՝ Երևանի 4 դպրոցներից: Նրանք, ՀՑԹԻ աշխատակիցների մենթորությամբ, նախապես ուսումնասիրել, ընտրել և համադրել էին լուսանկարներ, թանգարանային նմուշներ: Այդ օրը երեխաները ցուցահանդես-վաճառքի էին հանել նաև ծրագրի աշխատարանների ընթացքում իրենց ստեղծած աշխատանքները՝ նուրի և ակլատիզ տիկնիկներ, ազգային նախշերով ձեռագործ գոտիներ ու ծաղկաթերթիկներից պատրաստված վերամշակված թղթեր:
Ապրիլի 16-ին Գյումրու Վ. Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում տեղի ունեցավ «Հրայրք» ավանդական երգի-պարի խմբի մենահամերգը՝ «Տուն» խորագրով, որը նվիրված էր խմբի կազմավորման 11-ամյակին:
Համերգի հյուրերն էին «Կարին» ավանդական երգի պարի խումբը՝ ղեկավար Անի Գինոսյանի գլխավորությամբ, և Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Արսեն Գրիգորյանը:
Լուսանկարը՝ Տիգրան Մադոյանի։
ԿԳՄՍ նախարարությունում տեղի է ունեցել նախարարին կից ոչ նյութական մշակութային ժառանգության հարցերի մասնագիտական խորհրդի հերթական նիստը:
Նիստը վարել է խորհրդի նախագահ, երաժշտագետ Հռիփսիմե Պիկիչյանը: Հանդիպմանը քննարկվել են Հայաստանի Հանրապետության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության՝ անհապաղ պաշտպանության կարիք ունեցող և կենսունակ արժեքների ցանկերում Հայաստանի տարբեր համայնքների, գիտական և մշակութային կազմակերպությունների ներկայացրած առաջարկները:
Դրանք ներկայացնում են համայնքների ոչ նյութական մշակութային ժառանգության դրսևորումները՝ բնութագրական ավանդույթները, դրանց հետ կապված գիտելիքներն ու հմտությունները, բարքերը, սովորույթները։
Քննարկման ընթացքում մասնագետները մանրամասն վերլուծել են առաջարկները՝ ներկայացնելով նաև իրենց դիտարկումները: Առանձնակի ընդգծվել է դրանց լրացման, հստակեցման և խմբագրման անհրաժեշտությունը։ Մասնավորապես՝ շեշտվել են առաջարկներում ներառված տերմինների, պատմական տեղեկությունների և բնութագրերի հստակեցման պահանջը, ոչ նյութական մշակութային ժառանգության տարրի ընդգծումը:
Խորհրդի անդամները կարևորել են ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կրողների և առանձին կազմակերպությունների ջանքերը պահպանման և տարածման ուղղությամբ:
Ամփոփելով նիստը՝ խորհուրդը որոշել է ներկայացված առաջարկների մի մասը մասնագիտական դիտարկումների համաձայն ուղարկել լրամշակման և դիտարկել նոր առաջարկների ստացման հնարավորությունը: